گفتگو با پدرو روسو، دبير ستاد اجرايي سال جهاني نجوم
نقش مهم ايران در پروژه سال جهاني نجوم
سال جهاني نجوم كه از امروز آغاز ميشود، بر مبناي طرحي ابتدايي شكل گرفت كه از سوي يونسكو و اتحاديه بينالمللي نجوم مطرح و پس از پيشنهاد آن از سوي دولت ايتاليا به مجمع عمومي سازمان ملل متحد و تصويب آن جنبه رسمي به خود گرفت، حتي پيش از آن كه مجمع عمومي اين سال را مورد تاييد قرار دهد، برنامهريزيهاي گستردهاي در دبيرخانه بينالمللي اين سال آغاز شده بود؛ ارتباط با سازمانها، هماهنگي با كشورهاي مختلف، بررسي و ارائه پروژههاي بينالمللي و پاسخگويي نسبت به نيازهاي مخاطبان اين سال در ردههاي مختلف.
در دبيرخانه اين سال كه با همكاري مجموعه رصدخانههاي جنوبي اروپا به فعاليت ميپردازد و ميتوانيد از طريق نشاني www.iya2009.org به آن دسترسي پيدا كنيد، گروهي از افراد حرفهاي هماهنگيهاي اين سال را بهعهده دارند و شايد بيش از هر فرد ديگري در اين سياره براي برگزاري جهاني اين سال تلاش ميكنند. چهره برجسته اين دبيرخانه پدرو روسو است كه در عين حال كه نقطه تماسي بين نمايندگان كشورهاي مختلف به شمار ميرود، تمام سعي خود را فراتر از مسوليتهاي رسمي در ارائه مشورتهاي لازم به گروهها و انجمنها و افراد براي هرچه بهتر برگزار شدن اين سال انجام ميدهد. شايد او كه در قلب هماهنگكننده بينالمللي اين سال قرار دارد، بيش از هر كسي بتواند نمايي از برنامه پيش روي امسال را براي خوانندگان مطرح كند و به همين سبب براي اين مصاحبه به سراغ او رفتيم.
ستارهشناسي بخشي لاينفك از ميراث علمي و فرهنگي بشر بهشمار ميرود و به همين دليل انتخاب سالي براي ترويج آن، حركتي منطقي به شمار ميرود. تاثيرات نجوم بر بسياري از بخشهاي زندگي روزمره ما ديده ميشود؛ بخشهايي نظير پيشبينيهاي آب و هوايي و ارتباطات جهاني و در عين حال اين دانش به بشريت كمك ميكند تا به درك درستي از جايگاه خود در جهان دست يابد. سال 2009 يادآور چهارصدمين سالگرد رويدادي است كه در آن گاليله براي نخستين بار تلسكوپ خود را به سوي آسمان نشانه گرفت و به رصد تلسكوپي آسمان پرداخت. اين رويداد، نقطهاي اساسي در تاريخ به شمار ميرود؛ نهتنها در تاريخ علوم كه در تاريخ پيشرفتهاي انساني. گاليله در كنار كشفهاي مختلفي كه انجام داد و نمونه آن اقمار مشتري، لكههاي خورشيدي و اهله زهره هستند، توانست آسمانها را اندكي به زمين نزديكتر كند. بينش و مشاهدات او، كمك شاياني به اثبات اين واقعيت كرد كه خورشيد به دور زمين نميچرخد؛ بلكه زمين در حال گردش به دور خورشيد است. از آن پس جهان ما ديگر به هيچ روي همان چيزي نبود كه تا پيش از آن تصور ميشد و اين تغييري بسيار قابل توجه بود.
اهداف اصلي سال جهاني نجوم كه اتحاديه جهاني نجوم و يونسكو اميدوارند با برگزاري اين سال به آن دست پيدا كنند، كدامها هستند؟
8 هدف اصلي براي اين سال در نظر گرفته و تصويب شده است كه بهترتيب عبارتند از:
1 - افزايش توجه به علم
2 - افزايش ميزان دسترسي عمومي به دانشهاي جديد و تجربههاي مشاهداتي
3 - افزايش قدرت انجمنهاي اخترشناسي در كشورهاي در حال توسعه
4 - حمايت از آموزشهاي علمي رسمي و غيررسمي و توسعه آن
5 - ارائه تصويري جديد از علم و دانشمندان
6 - بنيان گذاشتن شبكههاي جديد و تقويت شبكههاي موجود
7 - توسعه تعادل جنسيتي در ميان دانشمندان در همه سطوح و تلاش براي ارتقاي مشاركت اقليتهاي مختلف در فعاليتهاي علمي و مهندسي
8 - تسهيل شرايط براي حفاظت و حمايت از ميراث فرهنگي و طبيعي جهان كه با مفهوم آسمان تاريك ارتباط دارند كه شامل مكانهايي چون پاركهاي ملي، كويرها و رصدگاههاي تاريخي يا جديد ميشود.
بر مبناي قطعنامه مجمع عمومي سازمان ملل متحد و همين طور اهداف سال جهاني نجوم كه شما برشمرديد، ارتقاي توجه به علم، يكي از مهمترين اهداف اين سال به شمار ميرود. فكر ميكنيد نجوم چگونه ميتواند در رشد توجه به علم در معني عام موثر باشد؟
درك و مطالعه نجوم باعث ميشود احساس كنيم در جهان علوم زندگي ميكنيم؛ جايي كه قوانين فيزيكي همزمان در فضا و زمين حكمراني ميكنند. نجوم در تقاطع بسياري از علوم نظير فيزيك، شيمي، رياضيات و زيستشناسي قرار دارد و همه آنها را در كنار هم در حوزه بسيار هيجانانگيزي به نام نجوم جمع ميكند كه مردم به طور طبيعي به آن احساس تمايل ميكنند. تقويت اين حس كنجكاوي و شگفتي كه جايگاهي مركزي در علوم دارد، در نجوم به طور طبيعي وجود دارد و قابل دسترستر است. بنابراين با ترويج نجوم همه علوم در حد خود بهرهمند شده و رشد پيدا كرده و توجه به آنها در بازههاي زماني افزايش مييابد.
پروژههاي مختلفي تحت عنوان پروژههاي ويژه يا پروژههاي عمومي از سوي دبيرخانه سال جهاني نجوم معرفي شدهاند. تفاوت اين پروژهها در چيست و مردم چگونه ميتوانند در آنها مشاركت كنند؟
3 رده متفاوت از پروژهها وجود دارد. گروه اول به پروژههاي اساسي (Corner Stone) معروفند و 11 پروژه در اين دسته تعريف شده است كه همه آنها با دقت بالايي تنظيم و به طور خاص بر مبناي تحقق اهداف سال جهاني نجوم ارائه شدهاند. اين پروژهها شامل پروژههايي نظير روزانههاي كيهاني (Cosmic Diary) است كه در حقيقت وبسايتي است كه در آن اخترشناسان حرفهاي درباره كار و زندگي خود، وبلاگهايي در آن مينويسند. يا پروژه از زمين تا آسمان كه نمايشگاهي از تصاوير نجومي را شامل ميشود. گروه دوم پروژههاي ويژهاند كه اين پروژهها، زنجير اتصال پروژههاي اساسي بهشمار ميروند و در عين حال متضمن اهداف اصلي اين سال نيز هستند. نمونه اين پروژهها ويدئوهاي آموزشي هستند كه با تم و زمينه نجوم ساخته ميشوند. سرانجام پروژههاي ديگري وجود دارد كه مستقيما از سوي دبيرخانه و سازماندهنده سال جهاني معرفي نشدهاند و البته اهميت آنها به هيچ وجه كمتر از بقيه پروژهها نيست. اين پروژهها، اخترشناسان آماتور و حرفهاي سراسر جهان را در سال نجوم گردهم ميآورد. اين فعاليتها بسيار متنوع و جذاب هستند و نبايد آنها را فراموش كرد. براي كسب اطلاع از اين پروژهها ميتوانيد به سايت .org/globalprojects2009www.astronomy مراجعه كنيد، ضمن اين كه هماهنگكننده ملي كشور شما نيز اين پروژهها را در وبسايت www.asi.ir/iya-e.asp معرفي ميكند و علاقهمندان ميتوانند در آن مشاركت كنند.
شما با هماهنگكنندههاي ملي در سراسر جهان در ارتباط هستيد. امروز كه نخستين روز سال جهاني نجوم است، آيا ميتوانيد واكنش جهان به اين ايده را توضيح دهيد و اين كه آيا فعاليتهاي انجام شده در كشورهاي مختلف مطابق پيشبينيهاي شما تاكنون بوده است؟
از همين روز اول فعاليتها و برنامهها آغاز شده و سال نجوم مطابق شيوه برنامهريزي شده كار خود را آغاز كرده است. گروه فيزيك خورشيدي همين امروز مشغول اجراي پروژه سپيدهدم سال جهاني نجوم هستند. در اين پروژه، اخترشناسان به خيابانها ميآيند و با در نظر گرفتن ايمني لازم، مردم را به تماشاي خورشيد دعوت ميكنند. (www.astro.up.pt/caup/eventos/dawn2009/index.php) همچنين امروز وبسايت پروژه روزانههاي كيهاني در نشاني www.cosmicdiary.org كار خود را آغاز كرده است. به نظر ميرسد مردم از همين نخستين رويدادها جذب اين سال شدهاند و اين حركت در تمام سال ادامه خواهد يافت.
بسياري از گروههاي آماتوري برنامههايي براي اين سال دارند و قصد دارند پروژههاي محلي و كوچكي را به مناسبت اين سال برگزار كنند. توصيه شما به ايشان براي اين كه مطمئن باشند كارشان در راستاي اهداف سال جهاني نجوم برگزار ميشود، چيست؟
بهترين توصيه براي اين گروهها اين است كه با هماهنگكنندههاي ملي خود تماس بگيرند. (فهرستي از اين هماهنگكنندههاي ملي در كشورهاي مختلف و از جمله ايران را ميتوان در اين نشاني پيدا كرد. www.astronomy2009.org/organization/nodes/national اين هماهنگكنندهها، كمكها و اصولي را كه بايد در نظر گرفته شود، در اختيار آنها قرار ميدهند، ضمن اين كه شايد بتوانند منابع بيشتر و امكانات معرفي پروژه و تبليغ آن را در اختيار ايشان قرار دهند. بنابراين تماس با اين هماهنگكنندهها براي اين گروهها بسيار ارزشمند خواهد بود.
توصيه سال جهاني نجوم به اخترشناسان حرفهاي بويژه در رابطه با ارتباط ايشان با مردم و آماتورها در خلال اين سال چيست؟
بار ديگر توصيه من اين است كه آنها هم با هماهنگكنندههاي ملي در تماس باشند تا توصيههايي كه مبتني بر شرايط محلي هر كشور متفاوت است را دريافت كنند؛ اما به طور عام ميتوان گفت برنامهريزي براي برنامههاي متنوعي كه ميتوانند براي اين سال برگزار كنند و البته در حداقل زمان ممكن بسيار مهم است، ضمن اين كه برقراري تماس و ارتباط با ديگران براي شنيده شدن بيشتر صدايشان و همچنين دريافت بازخوردهايي از آن بسيار ضروري است. اخترشناسان حرفهاي بايد به خاطر داشته باشند كه عموم مردم احتمالا اطلاعات اندكي از دانش ستارهشناسي دارند و بنابراين در همه برنامههايشان بايد تا حد امكان سادگي و جذابيت را در نظر داشته باشند.
آيا پروژه سال جهاني نجوم يا 2009 IYA در روز اول ژانويه2010 به پايان خواهد رسيد يا برنامههايي براي فراسوي 2009 هم برنامهريزي شده است؟
پروژه سال جهاني نجوم تا فراسوي سال 2009 ادامه خواهد يافت؛چراكه حركت و شور و اشتياقي كه در اثر اين پروژه و فعاليتهاي آن ايجاد خواهد شد، ميتواند دانش ستارهشناسي را براي مدتي طولاني به پيش ببرد. به طور خاص برگزاركنندگان اين سال اميدوارند با ايجاد ارتباط ميان سازمانهاي علمي، شبكههاي كمكآموزشي نجومي را بنيان بگذارند. اين مساله ميتواند يكي از نمودهاي اصلي ميراث سال جهاني نجوم باشد.
شما با افراد زيادي از سراسر جهان در ارتباط بوده و از برنامهها و فعاليتهاي آنها مطلعيد. با توجه به اين مساله نظرتان در رابطه با فعاليتها و نقشي كه ايران در اين پروژه اجرا ميكند، چيست؟
ايران تاريخي غني و قديمي در زمينه نجوم دارد و اين سنت گرانبها قطعا در خلال برنامههاي سال نجوم نقش مهمي را ايفا خواهد كرد. انجمن نجوم ايران بهطور خاص، مجموعه متنوعي از رويدادها را برنامهريزي كرده است، از جمله برنامههاي مستند و نجومي تلويزيوني، حمايت از نشريات و روزنامهها، نمايشگاههاي عمومي و بسياري ديگر از ابتكارهايي كه باعث افزايش توجه عمومي به علم ستارهشناسي خواهد شد. ايران بدون شك در حال حركت به سمت تبديل شدن به عنصري حياتي و مهم در پروژه سال جهاني نجوم است و ميتواند به نمونه و الگويي باارزش براي بسياري از كشورهاي ديگر تبديل شود.
و سرانجام آيا نكتهاي هست كه مايل باشيد با مردم ايران، منجمان حرفهاي و آماتور ايراني در ميان بگذاريد؟
2009 IYA فرصتي طلايي براي مردم است تا شگفتيهاي جهان ما را درك كنند. اگر شما اخترشناسي آماتور يا حرفهاي هستيد، حضور شما براي تضمين موفقيت اين سال كاملا ضروري است. پس لطفا برنامههاي خود را طراحي كنيد، به ترويج صحيح نجوم بپردازيد و بگذاريد شور و شوق شما ديگران را نيز برانگيزاند؛ اما اگر شما متخصص نيستيد و به دنبال برنامههايي ميگرديد كه سال جهاني نجوم براي شما به ارمغان ميآورد، با هماهنگكننده ملي خود، دكتر جمشيد قنبري، رئيس انجمن نجوم ايران تماس بگيريد يا از طريق پايگاههاي خبري مرجع در ايران ببينيد كه در چه برنامههايي ميتوانيد مشاركت كنيد و بدين ترتيب در موفقيت سال جهاني نجوم موثر باشيد. ضمن اين كه در صورت نياز ميتوانيد مجموعه كاملي از اطلاعات ضروري را در نشاني .www.astronomy2009.org بيابيد.
منبع: ویژه نامه سیب
افزودن به علاقمنديها
ثبت لينك در
ايميل كردن اين
نمايش: 309
نظرات (0)
نوشتن نظر
آوا استار
