منیع: میبو سرچ

معرب زيگ است و آن کتابي باشد که منجمان احوال و حرکات افلاک و کواکب را از آن معلوم کنند. (برهان )...

و بمناسبت آن نام علمي است در اصول احکام علم نجوم و هيئت که تقويم از آن استخراج کنند... همچنين زيج قانون تنجيم است که در جداول آن اوضاع کواکب و خطوط طولي و عرضي که در آن مقادير حرکات مراکز کواکب باشد و حرکات تدابير و اوجات معلوم مي کنند. (غياث ) (آنندراج ).

نزد منجمان اسم کتابي است که در آن ثبت کنند احوال حرکات کواکب و مانند آن که از رصد معلوم شود. و آن معرب زيگ است به کاف فارسي ... چنانکه زيج قانوني است منجم را در شناختن نقوش و اوضاع فلکي و خطوط و جداول او در طول و عرض شبيه است بدان ريسمانهاي زيک درطول و عرض که در هم کشيده اند زيرا که کيفيات نقوش ثياب از آن ريسمانها پيدا شود چنانکه کميات حرکات کواکب از جداول زيج ظاهر گردد و آنکه به جيم پارسي خوانند (زيچ ) از اغلاط عامه است . (از کشاف اصطلاحات الفنون ).

آن کتابي است که از او تقويم استخراج کنند. (شرفنامه منيري ).

معرب زيگ... تعيين احوال و حرکات ستارگان و محاسبه نجومي و جدولي که از آن به حرکات سيارات معرفت يابند. (از فرهنگ فارسي معين ).

کتابي که در آن حساب سير کواکب و استخراج تقاويم است سال بسال و آن به فارسي زه است و زيج معرب آن است . (مفاتيح العلوم ، يادداشت بخط مرحوم دهخدا).

ج ، زيَجَة. (يادداشت ايضاً). قانون تنجيم که در جداول آن اوضاع کواکب و خطوط طولي و عرضي که در آن مقدار حرکت مراکز کواکب و حرکات تدابير و اوجها را معلوم مي کنند. و نيز علمي را گويند در اصول احکام نجوم و هيئت که تقويم از آن استخراج مي نمايند. (ناظم الاطباء).

عنوان عمومي جداول عددي نجومي است که با توضيحات کافي براي حل مسائل نجومي و استخراج احکام همراه بوده است . اين کلمه عربي ماخوذ از فارسي است و اصل آن بقول بعضي «زيگ» و بقول بعضي ديگر (مانند بيروني در قانون مسعودي ) «زه » بوده است و اين احتمال هم داده شده است که زيگ صورت قديمتر زه بوده است . بهرحال اصل فارسي کلمه زيج ظاهراً بمعني ريسمان بوده و بتدريج بر سبيل توسع برشته هاي موازي که تارهاي پارچه از آنها تشکيل مي يابد اطلاق شده و بالاخره بمناسبت مشابهت خطوط يک جدول عددي به رشته تارهايي که در کارگاه بافندگي تنظيم مي شود اينگونه جداول نيز به همان نام خوانده شده است . و عاقبت به مجموعه جدولها يعني زيج اصطلاحي اطلاق شده است . محتمل است که اين توسعات در زمان ساسانيان انجام يافته باشد زيرا در متني پهلوي (فارسي ميانه ) ذکري از «زيک شترو-ايار» (زيج شهريار) رفته است . اطلاق زيج به يک جدول در دوره اسلامي نيز ديده ميشود. لفظ زيج ازعربي يا فارسي بصورت «ززي » وارد يوناني بيزانسي و بصورت زيک يا «ازيک » (از الزيج ) وارد لاتيني قرون وسطائي شده است . زيج بزرگ و اساسي ايرانيان زيج شهريار (سابقالذکر) يا زيج شهرياران يا زيج شاه بوده است که احتمالاً در سال بيست و پنجم سلطنت انوشيروان (555 م .) تهيه شده است و در حدود790 م . از پهلوي به عربي ترجمه گرديد و مانند سندهند پيش از ورود مجسطي نزد مسلمانان تاثيري فراوان داشته است . عده زيجهايي را که در 8 قرن اول اسلام تنظيم شده است متجاوز از 100 برشمرده اند که لااقل 25 عدد از آنها کمابيش مبتني بر ارصاد شخصي مولفين بوده است . اکثريت عظيمي از اين زيجها بر اساس هيئت بطلميوسي است . از آنها که بر اساس نجوم هندي يا نجوم ايراني قبل از اسلام بوده ظاهراً فقط زيج خوارزمي باقي است . از مواد اصلي که در اغلب زيجها مندرج است اينها را مي توان نام برد:

1 - گاه شماري .

2 - جداول خطوط مثلثاتي .

3 - جداول مختصات و تعديلات و ساير مقادير نجومي .

4 - جداول جغرافيايي شامل فهرست بلاد و غيره و مختصات جغرافيايي آنها.

5 - جداول صور نجومي .

6 - جداولي براي استخراج احکام نجوم . بعضي زيجها مشتمل بر اثبات قضايا و شرح ارصادي که در محاسبات بکار رفته است نيزمي باشد. (از دايرة المعارف فارسي ).

اصل حساب نجوم . (منتهي الارب ). اصل حساب نجوم و قانون تنجيم . ج ، زيجات . (ناظم الاطباء).

معرب زيگ فارسي و آن نزد منجمان کتابي است در شناسائي احوال حرکات ستارگان که از آن تقويم استخراج کنند .

تلسکوپ Telescope

 تلسکوپ وسیله ای نوری است که جهت مشاهده ومطالعه اجسام سماوی وعکسبرداری از آنها بکاربرده می شود.در تلسکوپ پرتوهای موازی نور که از یک نقطه بسیار دور مانند ستاره می آیند همگراشده  یعنی به یک نقطه می رسند سپس بکمک یک عدسی دیگر می توان تصویری از آن نقطه مشاهده نمود که دارای ویژگیهای بزرگ وجالبی است.

داستان تلسکوپ از شهر میدلبورگ هلند جایی که یک عینک ساز بنام لیپرشی زندگی می کرد شروع می شود.گرچه عدسیها واصول کار آنها در اواخر قرن سیزدهم مورد تحقیق قرار گرفته بودند در سال 1608 بود که او یک روز بطور اتفاقی متوجه شد که اگر یک عدسی را درفاصله ای دور از چشم وعدسی دیگر را در فاصله نزدیک چشم قرار دهد واز میان آندو به جسمی دور نگاه کند آن جسم بزرگتر دیده خواهد شد.

خبر این کشف در سال 1609 به گوش گالیلئو گالیله منجم معلم ودانشمند 45 ساله ایتالیایی در پائودا رسید.بااینکه لیپرشی از این وسیله جدید به عنوان وسیله ای نظامی یاد می کرد گالیله از آن بعنوان ابزاری در جهت مشاهده آسمان استفاده نمود.